05 августа 2014 г.
Калаçу - район администрацийĕн пуçлăхĕпе
Владимир Ванеркепе
-Владимир Алексеевич, пĕлетпĕр ĕнтĕ, утă уйăхĕн 24-мĕшĕнче Мускавра Раççей Президенчĕ Владимир Путин Чăваш Республикин Пуçлăхĕпе Михаил Игнатьевпа тĕл пулнă. Президент ыйтăвĕсем çине хуравласа, Михаил Васильевич Чăваш Енĕн социаллă пурнăçĕпе экономикин кăтартăвĕсемпе, республикăри политикăпа общество лару-тăрăвĕпе, халĕ татса паракан ыйтусемпе паллаштарнă. Хăвăр енчен мĕнле хаклатăр çак тĕл пулăва?
-Владимир Путин Президент Чăваш Республикин ĕçне-хĕлне хакланине, чăваш халăхне хисепленине, Республика Пуçлăхĕн Михаил Игнатьевăн ячĕ-сумĕ ỹссе пынине çирĕплетет ку тĕл пулу, малашнехи ĕçре хавхалантарать, çынсен кăмăл-туйăмне çĕклет.
Вĕт çĕр-шыв ертỹçи кашни регион пуçлăхĕпе ятарласа курнăçмасăр та пултарать. Владимир Путин та, Михаил Игнатьев та пĕрлехи ĕçе тăваççĕ, çавăнпа вĕсен пĕрле сỹтсе явмалли, канашламалли, пĕр-пĕрин шухăшĕпе паллашмалли сахал мар, паллах.
Чăваш Ен Пуçлăхĕ тĕл пулура республикăра обществăпа политика лару-тăрăвĕ тăнăçлă пулнине палăртса хăварни те пысăк пĕлтерĕшлĕ.
-Демографи лару-тăрăвĕпе, çамрăк ăрăва ача сачĕсенче вырăнпа тивĕçтерессипе, нумай ачаллă çемьесен ыйтăвĕсене мĕнле татса панипе те кăсăкланнă Президент.
-Чăваш Енре, вăл шутрах пирĕн районта та, демографи лару-тăрăвĕ ырă еннелле улшăнса пырать. Акă пĕлтĕр республикăра халăх йышĕ хăй тĕллĕн ỹсесси 1027 çынпа танлашнă. Çемьесенче виççĕмĕш, тăваттăмĕш ачасем çуралаççĕ. Пирĕн районта та кăçалхи çичĕ уйăхра 101 ача е иртнĕ çулхи çав тапхăртинчен 9 ача нумайрах çуралчĕ. Çав шутра пĕр йĕкĕреш те пулчĕ. Виççĕмĕш ачасем - вун тăххăрăн, тăваттăмĕшсем - пиллĕкĕн. Пĕр çемьере улттăмĕш ача та кун çути курнă. 2011 çулхипе танлаштарсан, 2013 çулта ачасем çураласси 7,8 процент ỹснĕ.
Халĕ Тăвайра 176 ача вырнаçмалăх садик тăвасси кал-кал пулса пырать. Сакăр ушкăн вырнаçмалăх садик çуртне кăçалах хута яма палăртнă. Чутейри тата Элпуçĕнчи вăтам шкулсенче те шкул çулне çитмен ачасем валли икĕ хушма ушкăн йĕркелеççĕ. Çапла вара районта кăçалтан садик черетне пĕтерме май килĕ.
Çамрăк çемьесене пулăшмалли, çав шутрах çĕр участокĕсемпе тивĕçтермелли программăсем те пурнăçа кĕрсе пыраççĕ. Ипотека кредичĕсемпе анлăрах усă курма май килтĕр тесе тăрăшатпăр. Нумай ачаллă çемьесене тата тăлăх ачасене ялсенче çуртсем лартса паратпăр. 35 çула çитичченхи çамрăк çемьесем çурт-йĕр лартма çăмăллăхсемпе усă кураççĕ. Çамрăк ỹсĕмри граждансем тавăрса памалла мар тỹлевсене тивĕçеççĕ. 40 çемьене çурт-йĕр лартма тата хушма хуçалăх йĕркелесе яма çĕр участокĕсемпе тивĕçтернĕ.
Ялсем çĕнелсе лайăхланаççĕ. Вĕсенче икĕ-виçĕ хутлă çуртсем те пур ĕнтĕ. Çурт-йĕре ку чухнехи материалсемпе усă курса тăваççĕ. Ялсенче вак бизнес аталанать, хресчен-фермер хуçалăхĕсем вăй илеççĕ. Çакăнпа пĕрлех кану вырăнĕсем те уçăлаççĕ. Тĕслĕхрен, Енĕш Нăрваш ялĕнчи Сергей Дмитриевăн "Упа кĕтесĕ" ("Медвежий угол") кану базине тавраран та канма çỹреççĕ. Паснерти "Ялти усадьба" турист бази те кĕçех çынсене илĕртме тытăнĕ.
Ялта пурăнакансен, ватăсемпе ачасен сывлăхĕшĕн тăрăшсах ялсенче ку чухнехи модульлĕ фельдшерпа акушер пункчĕсем тăватпăр. Пĕлтĕр çавнашкал пункт Нăрваш Салинче уçăлнă. Кăçал вăт-вăт Вăтаялĕнче хута каймалла, унта юлашки ĕçсем пыраççĕ.
-Владимир Путин Чăваш Ен Пуçлăхĕпе тĕл пулнă вăхăтра республикăн экономикăри лару-тăрăвĕпе те интересленнĕ.
-Михаил Васильевич Чăваш Енĕн экономикăпа социаллă пурнăçĕн аталанăвĕ пирки пĕр ỹстермесĕр каласа кăтартнипе çынсем кăмăллă пулчĕç. Вăл экономикăн чăн секторĕнче паянхи кун тĕлне кăçалхи пĕрремĕш çур çул пĕтĕмлетĕвĕсем тăрăх ырă динамика сыхланса юлнине палăртрĕ. Промышленноç производствин индексĕ 104,7 процентпа танлашнă. Строительство комплексĕнче ỹсĕм 112 процент. Ял хуçалăхĕнче çанталăк условийĕсене пула чăрмавсем пулнă. Анчах унта та пĕтĕмĕшле илсен ырă динамика сыхланса юласса шанать Чăваш Ен Пуçлăхĕ.
Пирĕн районти промышленноçра та харпăр хăй производствин продукцине тиесе ăсатасси 141,5 млн. тенкĕпе е, урăхла каласан, 2013 çулхин 137,7 проценчĕпе танлашнă. Суту-илỹре ваккăн сутмалли тавар çаврăнăшĕ кăçалхи пĕрремĕш çур çулта пĕлтĕрхинчен 12,2 процент ỹснĕ, 123,1 млн. тенкĕне çитнĕ. Тỹлевлĕ услугăсен калăпăшĕ 41,3 млн. тенкĕпе танлашнă (15,3 процент пысăкрах). Пысăк тата вăтам предприятисенче ĕçлекенсен 5 уйăхри вăтам ĕç укçи 15378,4 тенкĕпе танлашнă.
Районта халĕ вак предпринимательлĕхĕн 304 субъекчĕ ĕçлет, вĕсенче 920 çын вăй хурать, ĕçлекенсен хисепĕ 1,5 процент хушăннă июлĕн 1-мĕшĕ тĕлне. Вак предпринимательлĕх хăй туса илнĕ тата хăйĕн мар таварсене пурĕ 370,0 млн. тенкĕлĕх (108,3 процент) тиесе ăсатнă. Ку тĕлĕшпе "Буяново" ООО уйрăмах ăнăçлă ĕçлесе пырать, хăйĕн таварĕсене нумай региона ăсатать. 27 çын ĕç тупнă кунта. Производство лаптăкне сарса пынă май, тепĕр 5 ĕç вырăнĕ туса хума палăртаççĕ.
"Акконд-агро фирма" хупă акционерлă обществăра та сĕт цехне пысăклатнă хыççăн тепĕр çĕнĕ 7 ĕç вырăнĕ пулĕ. Кунта талăкра сĕте 30 тонна таран ĕçлесе хатĕрлеме тытăнĕç. Ытти хăш-пĕр объектсенче те çĕнĕ ĕç вырăнĕсем хушăнĕç. Халăха ĕçпе тивĕçтересси районта ялан тимлĕхре тăрать.
Ял хуçалăхĕнче ырă динамика пур. Производство объекчĕсене реконструкци туса çĕнетеççĕ е çĕнĕ хушма объектсем тăваççĕ, техникăпа оборудование çĕнетсе пыраççĕ. Сăмахран, кăçалхи вырмана валли хăватлă икĕ çĕнĕ комбайн туяннă.
Çак тĕллевсемпе кредит ресурсĕн тата харпăр хăйĕн укçи-тенкипе те усă кураççĕ.
Районта халĕ выльăх апачĕ хатĕрлессипе, çитĕнтернĕ тыр-пула çухатусăр пухса кĕртессипе тата ăна упраса усрассипе тимлеççĕ. Ял хуçалăх предприятийĕсемпе хресчен-фермер хуçалăхĕсенче ĕне выльăхсен йышĕ тата продукци туса илесси ỹссе пырать. Халăха та выльăх-чĕрлĕх йышне ан чакарччăр тесе стимулсем туса памалла.
-Стимулсем тенĕрен, халăхран туянакан сĕт хакĕ пирки мĕн каланă пулăттăр?
-Вăл питĕ йỹнĕ паянхи куна. Çав ыйтăва Чăваш Ен Пуçлăхĕ Михаил Игнатьев уйрăм тимлĕхре тытать. Вăл халăхран туянакан сĕт хакĕ паянхи куна пĕр литрĕ 13 тенкĕрен кая мар пулмаллине çирĕппĕн палăртса каларĕ. Сĕт пухакансем хăйсене сĕт сутакансене хисеплеççĕ-хаклаççĕ пулсан, вĕсем продукци туса илме сахал мар тăкак тунине ăнланаççĕ пулсан, хăйсене паракан сĕтшĕн тивĕçлĕ тỹлемелле.
Калаçăва И.ГЛАДКОВ йĕркеленĕ.